Το τέλος του καλοκαιριού και η επιστροφή στο σχολείο μετά τις διακοπές είναι μια μικρή μετάβαση για ολόκληρη την οικογένεια.
Για εβδομάδες, τα παιδιά έχουν ζήσει με διαφορετικούς ρυθμούς: αργότερο ύπνο, περισσότερο ελεύθερο χρόνο, λιγότερες υποχρεώσεις, ταξίδια, παιχνίδι και συχνά μεγαλύτερη χρήση οθονών. Και ξαφνικά καλούνται να επιστρέψουν στο πρωινό ξύπνημα, στο σχολείο, στα μαθήματα, στις δραστηριότητες και σε μια καθημερινότητα γεμάτη πρόγραμμα.
Για τους ενήλικες αυτή η αλλαγή μπορεί να μοιάζει αυτονόητη. Για ένα παιδί ή έναν έφηβο, όμως, αποτελεί μια πραγματική διαδικασία προσαρμογής.
Η αντίσταση, η γκρίνια, η κούραση ή ακόμη και μια μικρή ανησυχία τις τελευταίες ημέρες των διακοπών δεν σημαίνουν απαραίτητα ότι υπάρχει κάποιο πρόβλημα. Συχνά αποτελούν μέρος της μετάβασης από έναν χαλαρό τρόπο ζωής σε έναν περισσότερο δομημένο.
Το ζητούμενο, επομένως, δεν είναι να «βάλουμε το παιδί σε πρόγραμμα» μέσα σε μία ημέρα.
Είναι να δημιουργήσουμε τις συνθήκες ώστε σώμα, μυαλό και συναίσθημα να επιστρέψουν σταδιακά στον σχολικό ρυθμό.
Οι διακοπές μεταβάλλουν πολλά από τα σταθερά σημεία της καθημερινότητας ενός παιδιού: τις ώρες ύπνου και φαγητού, τον χρόνο μπροστά στις οθόνες, τις κοινωνικές δραστηριότητες και τις απαιτήσεις συγκέντρωσης.
Η UNICEF επισημαίνει ότι η επιστροφή στο σχολείο μετά τις διακοπές μπορεί να είναι δύσκολη ακριβώς επειδή το σώμα και ο εγκέφαλος των παιδιών έχουν προσαρμοστεί σε μεγαλύτερη ελευθερία και πιο ευέλικτα ωράρια. Η επανένταξη σε ένα περιβάλλον όπου απαιτούνται συγκέντρωση, οργάνωση και παραμονή σε συγκεκριμένο πρόγραμμα χρειάζεται χρόνο.
Γι’ αυτό η αρχική κόπωση ή ευερεθιστότητα δεν πρέπει αυτομάτως να ερμηνεύεται ως τεμπελιά ή απροθυμία.
Η προσαρμογή είναι διαδικασία και όχι διακόπτης που ανοίγει την πρώτη ημέρα του σχολείου.
Ένα από τα σημαντικότερα πράγματα που μπορούν να κάνουν οι γονείς πριν από την έναρξη των μαθημάτων είναι να βοηθήσουν το παιδί να επαναφέρει σταδιακά το ωράριο του ύπνου του.
Ο ύπνος συνδέεται άμεσα με την προσοχή, τη μνήμη, τη μάθηση, τη συμπεριφορά και τη συναισθηματική ρύθμιση.
Σύμφωνα με τις συστάσεις της American Academy of Sleep Medicine, τα παιδιά ηλικίας 6–12 ετών χρειάζονται συνήθως 9–12 ώρες ύπνου το 24ωρο, ενώ οι έφηβοι 13–18 ετών 8–10 ώρες.
Δεν είναι, λοιπόν, ρεαλιστικό ένα παιδί που στις διακοπές κοιμόταν και ξυπνούσε πολύ αργότερα να αλλάξει πλήρως το ωράριό του το βράδυ πριν από το πρώτο κουδούνι.
Μερικές ημέρες νωρίτερα μπορούμε να αρχίσουμε να μετακινούμε σταδιακά την ώρα του ύπνου και του πρωινού ξυπνήματος.
Η American Academy of Pediatrics συνιστά επίσης την απομάκρυνση των οθονών από το υπνοδωμάτιο και τη διακοπή της χρήσης τους τουλάχιστον μία ώρα πριν από τον ύπνο.
Δεν πρόκειται για «τιμωρία επειδή τελείωσε το καλοκαίρι». Πρόκειται για βοήθεια προς το σώμα ώστε να ξαναβρεί τον ρυθμό του.
Τα παιδιά χρειάζονται ένα επίπεδο προβλεψιμότητας.
Σταθερότερες ώρες ύπνου, πρωινού, γευμάτων και δραστηριοτήτων δημιουργούν ένα πλαίσιο μέσα στο οποίο το παιδί γνωρίζει τι ακολουθεί.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε λεπτό της ημέρας πρέπει να προγραμματιστεί.
Μια υγιής οικογενειακή ρουτίνα δεν είναι στρατιωτικό πρόγραμμα. Είναι ένας σταθερός σκελετός μέσα στον οποίο εξακολουθούν να υπάρχουν ελεύθερος χρόνος, παιχνίδι και αυθορμητισμός.
Η UNICEF προτείνει η επαναφορά των σχολικών συνηθειών να αρχίζει μερικές ημέρες πριν από την επιστροφή, με σταδιακή προσαρμογή του ύπνου, των γευμάτων και των δραστηριοτήτων.
Ένα συνηθισμένο λάθος είναι η απότομη προσπάθεια να «θυμηθεί το παιδί όσα ξέχασε».
Ξαφνικά εμφανίζονται επαναλήψεις, ασκήσεις, γραμματική, μαθηματικά και πολύωρο διάβασμα.
Δεν χρειάζεται.
Πολύ πιο χρήσιμη μπορεί να είναι μια ήπια επανασύνδεση με δραστηριότητες που απαιτούν προσοχή:
ένα βιβλίο, λίγη ανάγνωση, ένα επιτραπέζιο παιχνίδι στρατηγικής, δημιουργική γραφή, λίγα αγγλικά, μια εκπαιδευτική δραστηριότητα ή ακόμη και η οργάνωση του σχολικού υλικού.
Ο στόχος δεν είναι να εξετάσουμε τι θυμάται το παιδί. Είναι να ενεργοποιήσουμε ξανά τη διάθεση για μάθηση.
«Μη φοβάσαι.»
«Δεν υπάρχει λόγος να αγχώνεσαι.»
«Μια χαρά θα είναι.»
Λέγονται με τις καλύτερες προθέσεις. Δεν είναι όμως πάντοτε αυτό που χρειάζεται ένα παιδί.
Όταν ένα παιδί εκφράζει ανησυχία, η πρώτη μας δουλειά δεν είναι απαραίτητα να εξαφανίσουμε το συναίσθημα αλλά να καταλάβουμε τι βρίσκεται πίσω από αυτό.
Μπορούμε να ρωτήσουμε:
«Τι είναι αυτό που σε προβληματίζει περισσότερο;»
«Τι περιμένεις περισσότερο από τη νέα χρονιά;»
«Υπάρχει κάτι που θα ήθελες να γίνει διαφορετικά φέτος;»
Η UNICEF συστήνει στους γονείς να παίρνουν στα σοβαρά τις ανησυχίες των παιδιών και να συζητούν μαζί τους αντί να τις απορρίπτουν.
Ένα παιδί μπορεί να αισθάνεται ταυτόχρονα χαρά που θα ξαναδεί τους φίλους του και άγχος για το σχολείο.
Τα δύο συναισθήματα μπορούν να συνυπάρχουν.
Οι λέξεις των ενηλίκων δημιουργούν συχνά το πλαίσιο μέσα στο οποίο τα παιδιά αντιλαμβάνονται μια κατάσταση.
Φράσεις όπως:
«Τελείωσαν τα ωραία.»
«Από Σεπτέμβριο τα κεφάλια μέσα.»
«Τώρα αρχίζουν τα δύσκολα.»
μπορεί να λέγονται αστειευόμενοι, αλλά μεταφέρουν ένα σαφές μήνυμα:
διακοπές = χαρά, σχολείο = πίεση.
Αντίθετα, μπορούμε να παρουσιάσουμε τη νέα χρονιά ως συνέχεια:
επιστρέφουν οι φίλοι, οι δραστηριότητες, η ομάδα, η μάθηση και οι καινούργιες εμπειρίες.
Δεν χρειάζεται υπερβολικός ενθουσιασμός. Χρειάζεται μια ήρεμη και θετική στάση.
Τα παιδιά παρατηρούν τις αντιδράσεις των ενηλίκων και χρησιμοποιούν συχνά τη συμπεριφορά τους ως ένδειξη για το πόσο ασφαλής ή απειλητική είναι μια κατάσταση.
Η έναρξη της σχολικής χρονιάς περιλαμβάνει πολλά πράγματα που το παιδί δεν αποφασίζει: ωράριο, τάξη, εκπαιδευτικούς, υποχρεώσεις.
Γι’ αυτό οι μικρές επιλογές έχουν αξία.
Μπορεί να επιλέξει πώς θα οργανώσει το γραφείο του, ποια σχολικά είδη χρειάζεται, πότε θα ετοιμάσει την τσάντα του ή ποιον μικρό προσωπικό στόχο θέλει να θέσει για τη χρονιά.
Ιδιαίτερα στα μικρότερα παιδιά, οι περιορισμένες και σαφείς επιλογές μπορούν να ενισχύσουν την αίσθηση συμμετοχής και αυτονομίας.
Δεν οργανώνουμε απλώς για το παιδί.
Οργανώνουμε μαζί με το παιδί.
Η αρχή της χρονιάς συχνά συνοδεύεται από μεγάλες δηλώσεις:
«Φέτος θέλω καλύτερους βαθμούς.»
«Φέτος πρέπει να οργανωθείς.»
«Φέτος δεν θέλω να επαναλάβουμε τα περσινά.»
Ένας γενικός στόχος, όμως, είναι δύσκολο να μετατραπεί σε συμπεριφορά.
Ένας μικρός στόχος είναι πολύ πιο συγκεκριμένος:
«Θα ετοιμάζω την τσάντα μου από το βράδυ.»
«Όταν δεν καταλαβαίνω κάτι, θα ρωτάω.»
«Θα διαβάζω 15 λεπτά αγγλικά κάθε ημέρα.»
«Θα προσπαθήσω να γνωρίσω ένα καινούργιο παιδί στην τάξη.»
Ο στόχος της νέας χρονιάς δεν χρειάζεται μάλιστα να αφορά αποκλειστικά τους βαθμούς.
Η αυτονομία, η συνέπεια, η κοινωνικότητα, η αυτοπεποίθηση και η δυνατότητα να ζητά βοήθεια είναι εξίσου σημαντικές δεξιότητες.
Το παιδί μπορεί να επιστρέψει από τις πρώτες ημέρες εξαντλημένο.
Ένας έφηβος μπορεί να είναι περισσότερο ευερέθιστος.
Ένα μικρότερο παιδί μπορεί ξαφνικά να ζητά περισσότερη παρουσία από τους γονείς.
Δεν χρειάζεται να βιαστούμε να συμπεράνουμε ότι «κάτι δεν πάει καλά».
Η προσαρμογή μπορεί να χρειαστεί ημέρες και σε ορισμένα παιδιά περισσότερο χρόνο.
Αυτό που βοηθά είναι η σταθερότητα: ύπνος, φαγητό, κίνηση, ήρεμη επικοινωνία και ένας προβλέψιμος οικογενειακός ρυθμός.
Ίσως αυτό είναι ένα από τα σημαντικότερα σημεία.
Η επιστροφή στο σχολείο δεν πρέπει να σημαίνει:
«Τώρα σταματάνε όλα και αρχίζουν οι υποχρεώσεις.»
Τα παιδιά εξακολουθούν να χρειάζονται παιχνίδι, κίνηση, φίλους, οικογενειακό χρόνο και ξεκούραση.
Ακόμη και όταν το πρόγραμμα γεμίσει, είναι σημαντικό να παραμείνουν μικρές «νησίδες» ελεύθερου χρόνου μέσα στην εβδομάδα.
Η ξεκούραση δεν είναι βραβείο που κερδίζει ένα παιδί όταν ολοκληρώσει όλες τις υποχρεώσεις του.
Είναι βασικό μέρος μιας ισορροπημένης καθημερινότητας.
Λίγη ανησυχία, κούραση ή αντίσταση μπορεί να είναι αναμενόμενη κατά τη μετάβαση.
Χρειάζεται, όμως, μεγαλύτερη προσοχή όταν η δυσκολία είναι έντονη, επιμένει ή επηρεάζει σημαντικά την καθημερινή λειτουργικότητα του παιδιού.
Για παράδειγμα, όταν υπάρχει επίμονη άρνηση να πάει στο σχολείο, πολύ έντονος φόβος, σημαντικές και παρατεταμένες διαταραχές ύπνου, συχνά σωματικά ενοχλήματα χωρίς προφανή αιτία ή σημαντική αλλαγή στη συμπεριφορά και στη λειτουργικότητά του.
Σε τέτοιες περιπτώσεις, οι γονείς μπορούν να συζητήσουν αρχικά με το σχολείο και, όταν χρειάζεται, να ζητήσουν καθοδήγηση από παιδίατρο ή κατάλληλο επαγγελματία ψυχικής υγείας.
Οι πρώτες ημέρες του Σεπτεμβρίου δεν καθορίζουν ολόκληρη τη χρονιά.
Ούτε ένα παιδί χρειάζεται να επιστρέψει από τις διακοπές απολύτως οργανωμένο, ξεκούραστο, ενθουσιασμένο και έτοιμο να αποδώσει στο 100%.
Χρειάζεται χρόνο.
Χρειάζεται σταθερότητα.
Χρειάζεται να γνωρίζει ότι μπορεί να δυσκολευτεί χωρίς αυτό να σημαίνει ότι απέτυχε.
Και χρειάζεται γύρω του ενήλικες που δεν θα προσπαθήσουν να κάνουν κάθε εμπόδιο να εξαφανιστεί, αλλά θα του δώσουν την ασφάλεια να το αντιμετωπίσει.
Γιατί η πραγματική προετοιμασία για τη νέα σχολική χρονιά δεν βρίσκεται μόνο στην καινούργια τσάντα, στα βιβλία ή στο σωστά οργανωμένο πρόγραμμα.
Βρίσκεται κυρίως στο μήνυμα που δίνουμε στο παιδί:
«Δεν χρειάζεται να τα καταφέρεις όλα από την πρώτη ημέρα. Θα βρούμε τον ρυθμό μας, βήμα βήμα.»
Καλή αρχή και μια όμορφη, δημιουργική σχολική χρονιά σε όλα τα παιδιά και τις οικογένειές τους.
ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ
Κέντρα Ξένων Γλωσσών & Πληροφορικής
• American Academy of Pediatrics / HealthyChildren.org — οδηγίες για ύπνο, σχολική προσαρμογή και υγιή χρήση ψηφιακών συσκευών.
• American Academy of Sleep Medicine — Consensus Recommendations for the Amount of Sleep for Healthy Children and Adolescents.
• UNICEF Parenting — οδηγίες για την επιστροφή των παιδιών στη σχολική ρουτίνα και τη διαχείριση των συναισθημάτων κατά τις μεταβάσεις.
• Centers for Disease Control and Prevention (CDC) — Sleep and Health / Healthy Schools.
Welcome to the safety of a leader
ΓΕΜΗ: 039850106000
Κεντρικά
Μουσχουντή 11, 564 30, Θεσσαλονίκη
Τηλ: 2310 608 505
Email: info@hadzopoulos.edu.gr
